Yapay Zekâ Embriyologdan Daha İyi mi? Tüp Bebekte Gerçekten Daha Fazla Şans Sunuyor mu?

Tüp bebek tedavisinde en önemli aşamalardan biri, transfer edilecek embriyonun seçilmesidir. Son yıllarda bu seçimde yapay zekâdan yaararlanan sistemler de kullanılmaya başlandı. Peki yapay zekâ gerçekten embriyologdan daha iyi embriyo seçebiliyor mu? Daha da önemlisi, bu teknoloji gebelik ve canlı doğum şansını artırıyor mu? American Society for Reproductive Medicine (ASRM), Eylül 2026’da yayımladığı komite görüşünde bu soruya temkinli yaklaşıyor: Yapay zekânın tüp bebek laboratuvarında önemli bir potansiyeli var, ancak bugün için gebelik veya canlı doğum oranlarını artırdığı gösterilmiş değil.

Embriyolar bugün nasıl seçiliyor?

Tüp bebek tedavisinde embriyolar birkaç gün boyunca laboratuvarda takip edilir. Embriyolog; embriyonun gelişim hızını, hücre yapısını ve blastokist aşamasındaki görünümünü değerlendirerek hangi embriyonun transfer için daha uygun olduğuna karar verir. Bazı merkezlerde time-lapse adı verilen sistemlerle embriyolar inkübatörden çıkarılmadan sık aralıklarla görüntülenir. Böylece embriyonun yalnızca tek bir görüntüsü değil, gelişim süreci de izlenebilir.

Yapay zekâ burada ne yapıyor?

Yapay zekâ sistemleri, çok sayıda embriyoya ait görüntüyü ve gelişim bilgisini analiz ederek embriyolara bir skor verebilir. Amaç, gebelik oluşturma potansiyeli daha yüksek olabilecek embriyoları sıralamaktır. Bu sistemler özellikle değerlendirmeyi hızlandırabilir, embriyologlar arasındaki yorum farklılıklarını azaltabilir ve laboratuvar iş akışını daha standart hale getirebilir. Ancak önemli nokta şudur: Bir embriyoyu doğru sıralamak ile daha fazla bebeğin doğmasını sağlamak aynı şey değildir.

En önemli klinik çalışma ne gösterdi?

Bu konuda yapılan en büyük randomize çalışmalardan birinde 1.066 hasta değerlendirildi. Hastaların bir bölümünde embriyo seçimi yapay zekâ destekli bir sistemle, diğer bölümünde ise standart embriyolog değerlendirmesiyle yapıldı. İlk embriyo transferinden sonra klinik gebelik oranı yapay zekâ grubunda %46,5, standart değerlendirme grubunda %48,2 bulundu. Canlı doğum oranları ise yapay zekâ grubunda %39,8, standart değerlendirme grubunda %43,5 idi. Bu sonuçlar yapay zekânın gebelik ya da canlı doğum oranını artırdığını göstermedi. Yani bugün için “yapay zekâ ile seçilen embriyo daha çok gebelik sağlar” demek bilimsel olarak doğru değil.

Peki yapay zekânın avantajı yok mu?

Var. Aynı çalışmada embriyo değerlendirme süresi yapay zekâ ile yaklaşık 21 saniye, standart değerlendirmede ise yaklaşık 208 saniyeydi. Bu, laboratuvar açısından ciddi bir hız ve standardizasyon avantajı olabilir. Bu nedenle yapay zekânın bugünkü en güçlü yönü, başarı oranını artırmaktan çok embriyoloğa yardımcı olmak ve laboratuvar işleyişini kolaylaştırmak gibi görünüyor.

Neden bazı yerlerde “başarıyı artırıyor” deniyor?

Yapay zekâ ile ilgili birçok çalışma, daha önce sonucu bilinen embriyoların görüntülerinin algoritmaya gösterildiği geriye dönük çalışmalar. Bu çalışmalarda yapay zekâ yüksek doğruluk oranları gösterebilir. Ancak hastalar açısından asıl soru şudur: “Bu sistem kullanıldığında benim canlı doğum şansım artıyor mu?” Bu sorunun yanıtı için gerçek hastalarda yapılmış, geniş ve bağımsız klinik çalışmalara ihtiyaç vardır.

Yapay zekâ embriyoloğun yerini alabilir mi?

Bugünkü bilgilerle hayır. Yapay zekâyı, embriyoloğun yerine geçen bir sistemden çok embriyoloğa yardımcı olan bir karar destek aracı olarak görmek daha doğru. Embriyo seçimi yalnızca bir fotoğrafa bakılarak yapılmaz. Hastanın yaşı, tedavi geçmişi, embriyoların gelişim özellikleri ve laboratuvar koşulları da önemlidir. Bu nedenle insan deneyimi hâlâ tedavinin temel parçalarından biridir.

Ek ücret ödenen bir “ileri teknoloji” olarak sunulmalı mı?

Tüp bebek tedavisinde yeni teknolojilerin hastalara “başarı şansını artıran ek uygulama” olarak sunulması cazip olabilir. Ancak yeni ve teknolojik olmak, mutlaka daha yüksek canlı doğum oranı anlamına gelmez. ASRM de yapay zekâ sistemlerinin klinik yararı yeterince doğrulanmadan rutin bir başarı artırıcı yöntem gibi sunulmasına karşı dikkatli olunması gerektiğini vurguluyor. Bu nedenle hastaların şu soruyu sorması çok değerli: “Bu teknoloji laboratuvarı mı hızlandırıyor, yoksa benim canlı doğum şansımı gerçekten artırdığı gösterildi mi?”

Gelecekte ne bekleniyor?

Yapay zekânın tüp bebek laboratuvarlarında giderek daha fazla kullanılacağı çok olası. Embriyo değerlendirmesinin yanında sperm seçimi, kalite kontrol, hata riskinin azaltılması ve laboratuvar süreçlerinin otomasyonu gibi alanlarda da çalışmalar sürüyor. Ancak tıpta asıl hedef algoritmanın ne kadar iyi tahmin yaptığı değil, hastanın sonucunun iyileşmesidir. Yani daha kısa sürede, daha az transferle ve güvenli biçimde canlı doğuma ulaşmak.

Sonuç

Yapay zekâ tüp bebek laboratuvarlarının geleceğinde önemli bir yer tutabilir. Embriyo değerlendirmesini hızlandırabilir ve daha standart hale getirebilir. Fakat bugün için yapay zekâ ile embriyo seçiminin, deneyimli embriyologların standart değerlendirmesine kıyasla gebelik veya canlı doğum oranını artırdığı gösterilmiş değil. Bu nedenle en doğru soru “Yapay zekâ kullanılıyor mu?” değil, “Bu teknoloji benim tedavi sonucumu gerçekten iyileştiriyor mu?” olmalı. Şu an için bu soruya kesin bir “evet” diyemiyoruz.

Kaynaklar

Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine & Practice Committee of the Society of Reproductive Biologists and Technologists. Artificial intelligence in the in vitro fertilization laboratory: a committee opinion. Fertility and Sterility. 2026;126(3):494-498. DOI: 10.1016/j.fertnstert.2026.05.004. Illingworth PJ, Venetis C, Gardner DK, et al. Deep learning versus manual morphology-based embryo selection in IVF: a randomized, double-blind noninferiority trial. Nature Medicine. 2024;30(11):3114-3120. DOI: 10.1038/s41591-024-03166-5. Bilgilendirme notu: Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tüp bebek tedavisinde embriyo seçimi ve transfer planı hastanın klinik özellikleri, embriyolojik bulgular ve tedavi hedefleri birlikte değerlendirilerek kişiye özel yapılmalıdır.