Vulvodini, vajina girişini çevreleyen dış genital bölgede (vulva) üç aydan uzun süren, belirgin bir enfeksiyon ya da cilt hastalığıyla açıklanamayan ağrı durumudur. Yazıda vulvodini belirtileri, vajinal yanma nedenleri, türleri, vajinismustan farkı, teşhis, vulvodini tedavisi, pelvik taban fizyoterapisi ve evde rahatlama yöntemleri ele alınır.
İçindekiler 13
- Vulvodini Nedir?
- Vajinal Yanma Neden Olur?
- Vulvodini Belirtileri Nelerdir?
- Vulvodini Neden Olur?
- Vulvodini Türleri: Lokalize ve Yaygın Vulvodini
- Vajinal Yanma ve Ağrıya Yol Açan Diğer Nedenler
- Vulvodini ile Vajinismus Arasındaki Fark Nedir?
- Vulvodini Nasıl Teşhis Edilir?
- Vulvodini Tedavisi Nasıl Yapılır?
- Pelvik Taban Fizyoterapisi ve Vulvodini
- Vulvodini İçin Evde Rahatlama Yöntemleri
- Vulvodini Şikayetinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
- Kaynaklar
Vulvodini Nedir?
Vulvodini, vulvada yanma, batma ya da sızlama şeklinde görülen ve en az üç ay süren kronik ağrı sendromudur. Ağrının nedeni muayenede görülen bir enfeksiyon, cilt hastalığı ya da yapısal bozukluk olmadığı için tanı çoğunlukla diğer nedenler dışlanarak konur. Vulva, vajina girişini, küçük ve büyük dudakları ile klitoris çevresini kapsayan dış genital bölgedir. Her yaştan kadında görülebilir ve yaşam kalitesini belirgin biçimde etkileyebilir.
Vajinal Yanma Neden Olur?
Vajinal yanma tek başına bir hastalık değil, farklı durumların ortak belirtisidir. Enfeksiyonlar, hormon eksikliği, cilt reaksiyonları ve sinir kaynaklı sorunlar yanmaya yol açabilir. Yanma yalnızca idrar yaparken oluyorsa idrar yolu enfeksiyonu, ilişki sırasında ortaya çıkıyorsa doku kuruluğu ya da kas gerginliği düşünülür. Sürekli ve nedeni bulunamayan yanmada ise vulvodini akla gelir. Bu nedenle şikâyetin ne zaman ve hangi koşulda arttığını not etmek tanıya yardımcı olur.
Vulvodini Belirtileri Nelerdir?
Ağrı kişiden kişiye değişir ve sürekli ya da yalnızca dokunmayla ortaya çıkabilir. Vulvodini belirtileri çoğunlukla yanma, batma ve hassasiyet olarak tarif edilir. Sık görülen şikâyetler aşağıdaki gibidir.
- Vulvada süreğen yanma, batma ya da sızlama
- Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet (allodini, normalde ağrı yapmayan uyarının ağrılı hissedilmesi)
- Cinsel ilişki sırasında ya da sonrasında ağrı
- Tampon takarken, dar kıyafet giyerken ya da bisiklete binerken rahatsızlık
- Uzun süre oturunca artan ağrı
- Muayenede belirgin kızarıklık ya da lezyon görülmemesi
Bu şikâyetler dalgalı seyredebilir ve bazı günlerde hafiflerken bazı günlerde artabilir. Ağrının görünür bir bulguyla açıklanamaması hastanın yanlış anlaşılmasına yol açabilir. Şikâyetlerin gerçek olduğunu ve tedavi edilebildiğini bilmek sürecin yönetimini kolaylaştırır.
Vulvodini Neden Olur?
Vulvodininin tek bir nedeni yoktur ve çoğunlukla birkaç etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıktığı düşünülür. Vulva bölgesindeki sinir uçlarının aşırı duyarlı hale gelmesi, kronik düşük dereceli iltihabi süreçler ve pelvik taban kaslarındaki süreğen gerginlik başlıca mekanizmalardır. Tekrarlayan mantar enfeksiyonları, uzun süreli antibiyotik kullanımı ve hormonal değişimler tabloyu tetikleyebilir. Menopoz ve emzirme dönemindeki östrojen düşüklüğü doku hassasiyetini artırabilir. Bazı hastalarda genetik yatkınlık ve sinir sistemi kaynaklı ağrı hassasiyeti de rol oynar.
Vulvodini Türleri: Lokalize ve Yaygın Vulvodini
Vulvodini, ağrının yerine ve ortaya çıkış biçimine göre sınıflandırılır. Lokalize vulvodini yalnızca belirli bir bölgede, çoğunlukla vajina girişinde (vestibülodini) hissedilir ve genellikle dokunmayla tetiklenir. Yaygın (jeneralize) vulvodinide ise ağrı vulvanın tamamına yayılır ve çoğu zaman kendiliğinden, sürekli olarak ortaya çıkar. Ağrı tetiklenerek ortaya çıkıyorsa provoke, kendiliğinden başlıyorsa spontan olarak adlandırılır. Ayrım, tedavi planının seçilmesinde yol gösterir.
Vajinal Yanma ve Ağrıya Yol Açan Diğer Nedenler
Vulvodini tanısı konmadan önce yanma ve ağrıya yol açabilecek diğer nedenler dışlanmalıdır. Bunlar arasında vajinal mantar, bakteriyel vajinoz, herpes gibi enfeksiyonlar, lichen sklerozus gibi cilt hastalıkları ve sabun ya da deterjana bağlı kontakt dermatit yer alır. Menopozla birlikte östrojen azalması da vajinal kuruluğa ve yanmaya neden olur. Bu durumda menopoz sürecine bağlı doku değişiklikleri ve vajinal kuruluk tedavisi seçenekleri değerlendirilir. Her nedenin tedavisi farklı olduğundan muayene olmadan kendi kendine ilaç kullanmak önerilmez.
Vulvodini ile Vajinismus Arasındaki Fark Nedir?
İkisi de cinsel ilişki sırasında ağrıya yol açabildiği için sık karıştırılır. Vajinismus, vajina çevresindeki kasların istemsiz kasılması nedeniyle penetrasyonun zorlaşması ya da imkânsızlaşmasıdır. Vulvodinide ise ağrının kaynağı vulva dokusu ve sinirlerdir, ağrı cinsel ilişki dışında da hissedilebilir. İki durum birlikte de görülebilir, çünkü süreğen ağrı kasların refleks olarak kasılmasına yol açabilir. Ayrımı jinekolojik muayene ve ayrıntılı öykü yapar.

Vulvodini Nasıl Teşhis Edilir?
Teşhis, ayrıntılı şikâyet öyküsü ve jinekolojik muayeneyle konur. Hekim, vulvaya pamuklu çubukla hafif dokunarak (pamuk çubuk testi) ağrılı noktaları tek tek belirler. Enfeksiyonları dışlamak için akıntı örneği, gerekirse kültür ve cilt biyopsisi yapılabilir. Pelvik taban kaslarının gerginliği de muayenede değerlendirilir. Tanı için başka bir hastalığın bulunmaması ve ağrının en az üç ay sürmesi gerekir.
Vulvodini Tedavisi Nasıl Yapılır?
Vulvodini tedavisi tek bir yöntemle sınırlı değildir ve çoğunlukla birden fazla yaklaşım birlikte uygulanır. Tedavi basamaklıdır ve önce tahriş edici etkenlerin ortadan kaldırılması, ardından yerel kremler ve ağrı modüle edici ilaçlar denenir. Ağrının sinir kaynaklı olduğu durumlarda düşük doz sinir ağrısı ilaçları, yerel anestezik kremler ve sinir blokları kullanılabilir. Hormon eksikliği varsa östrojen içeren yerel tedaviler eklenir. Pelvik taban fizyoterapisi ve psikolojik destek de planın önemli parçalarıdır. Yanıt sürecin yavaş olabileceği unutulmamalı, düzenli takip yapılmalıdır.
Pelvik Taban Fizyoterapisi ve Vulvodini
Vulvodinili birçok hastada pelvik taban kasları aşırı gergindir ve bu durum ağrıyı sürdürür. Pelvik taban fizyoterapisi (pelvik bölge kaslarını değerlendirip gevşemeyi ve koordinasyonu öğreten tedavi) bu nedenle tedavinin temel basamaklarından biridir. Seanslarda elle kas teknikleri, biofeedback (kas çalışmasını ekranda izleyerek öğretme), nefes çalışmaları ve gevşeme egzersizleri uygulanır. Bu hastalarda hedef kasları güçlendirmek değil gevşetmektir, bu yüzden kegel egzersizi gibi kasma çalışmaları uzman onayı olmadan yapılmamalıdır. Etki genellikle haftalar içinde yavaş yavaş görülür.
Vulvodini İçin Evde Rahatlama Yöntemleri
Evde uygulanan basit önlemler ağrıyı tek başına geçirmese de şikâyetlerin hafiflemesine yardımcı olur. Amaç vulva dokusunu tahrişten korumak ve kasları gevşek tutmaktır. Aşağıdaki öneriler pratikte işe yarar.
- Parfümsüz, hafif temizleyiciler kullanmak ve vajinal duştan kaçınmak
- Pamuklu ve bol iç çamaşırı giymek, geceleri iç çamaşırsız uyumak
- Soğuk kompres ya da buz paketini ince bir bezle sarıp kısa süre uygulamak
- Uzun süre oturmamak ve gerekirse halka yastık kullanmak
- Cinsel ilişkide su bazlı, katkısız kayganlaştırıcı tercih etmek
- Sıcak banyo ve nefes egzersiziyle kasları gevşetmek
Bu yöntemlerin etkisi kişiden kişiye değişir ve hekim tedavisinin yerini tutmaz. Şikâyetleri artıran etkenleri bir günlükte takip etmek, hangi uygulamanın fayda sağladığını anlamayı kolaylaştırır. Stres yönetimi ve yeterli uyku da ağrı hassasiyetini azaltmaya katkı verir.
Vulvodini Şikayetinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Vulvada yanma ya da ağrı birkaç haftadan uzun sürüyorsa jinekolojik muayene yaptırmak gerekir. Cinsel ilişkinin ağrılı hale gelmesi, günlük aktivitelerin kısıtlanması, kötü kokulu akıntı, yara, kabarcık ya da ateş gecikmeden değerlendirilmesi gereken bulgulardır. Daha önce uygulanan kremlere ve mantar ilaçlarına rağmen şikâyet geçmiyorsa da muayene gerekir. Erken tanı, ağrının kronikleşmesini önler ve tedaviye yanıtı artırır.
Kaynaklar
Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için aşağıdaki uluslararası sağlık kuruluşlarının yayınlarına başvurabilirsiniz.
