Tr
Yumurtalık kanseri, yumurtalıklarda veya fallop tüplerinde gelişebilen ve erken dönemde belirgin belirtiler vermeyebilen ciddi bir jinekolojik kanser türüdür. Yumurtalık kanseri belirtileri, hastalığın evresine göre değişebilmekle birlikte karında şişkinlik, pelvik ağrı, erken doyma ve idrara çıkma alışkanlıklarında değişiklik gibi şikâyetlerle ortaya çıkabilir. Erken belirtilerin fark edilmesi, tanı ve tedavi süreci açısından önem taşır. Bu yazıda yumurtalık kanserinin belirtilerini, risk faktörlerini, tanı yöntemlerini, evrelerini, tedavi seçeneklerini ve riski azaltmaya yönelik yaklaşımları ele alıyoruz.
İçindekiler 12
- Yumurtalık Kanseri Nedir?
- Yumurtalık Kanseri Belirtileri Nelerdir?
- Yumurtalık Kanserinin İlk Belirtileri
- Yumurtalık Kanseri Neden Olur?
- Yumurtalık Kanseri Risk Faktörleri Nelerdir?
- Yumurtalık Kanseri Nasıl Teşhis Edilir?
- Yumurtalık Kanseri Evreleri
- Yumurtalık Kanseri Tedavisi Nasıl Yapılır?
- Yumurtalık Kanseri Ameliyatı Nasıl Yapılır?
- Yumurtalık Kanseri Öldürür mü?
- Rahim ve Yumurtalık Kanseri Belirtileri Arasındaki Farklar
- Yumurtalık Kanserinden Korunmak Mümkün mü?
Yumurtalık Kanseri Nedir?
Yumurtalıklar, rahmin iki yanında yer alan, yumurta hücreleri ile östrojen ve progesteron hormonlarını üreten badem büyüklüğündeki organlardır. Yumurtalık kanseri, bu dokulardaki hücrelerin kontrolsüz çoğalarak tümör (anormal doku kitlesi) oluşturmasıyla gelişir. Güncel araştırmalar, en sık görülen tiplerin önemli bir bölümünün aslında fallop tüplerinin uç kısmından başladığını göstermektedir. Tümörlerin yaklaşık yüzde 90’ı epitelyal (yumurtalığın dış yüzeyini örten hücrelerden gelişen) tiptedir. Daha az görülen türler ise germ hücreli (yumurta üreten hücrelerden gelişen) ve seks kord-stromal (hormon üreten destek dokudan gelişen) tümörlerdir. Yumurtalık kanseri neden olur sorusunun yanıtı da tümörün tipine göre farklılık gösterir.
Yumurtalık Kanseri Belirtileri Nelerdir?
Hastalığın en önemli özelliği, şikâyetlerin sindirim veya idrar yolu sorunlarına benzemesi ve bu nedenle sıklıkla gözden kaçmasıdır. Şikâyetler genellikle sinsi başlar, ancak her gün ya da ayda 12 günden fazla tekrarlamaları ve haftalar içinde artmaları uyarıcı bir özelliktir. Sık görülen bulgular şunlardır:
- Sürekli karın şişkinliği ve karın çevresinde büyüme
- Az yemekle çabuk doyma ve iştahsızlık
- Kasık, pelvis (leğen kemiği bölgesi) veya karın ağrısı
- Sık ve ani idrara çıkma ihtiyacı
- Kabızlık veya bağırsak alışkanlıklarında değişiklik
- Açıklanamayan yorgunluk, sırt ağrısı ve kilo değişimi
İleri evrelerde asit (karın boşluğunda sıvı toplanması) gelişebilir ve nefes darlığı tabloya eklenebilir. Bu şikâyetlerden herhangi biri, özellikle 50 yaş üzerinde iki ila üç haftadan uzun sürüyorsa kadın doğum uzmanına başvurulmalıdır.
Yumurtalık Kanserinin İlk Belirtileri
Hastalık erken dönemde çoğunlukla belirti vermez ve tanı alan kadınların yaklaşık dörtte üçü ileri evrede saptanır. Yumurtalık kanseri 1. evre belirtileri genellikle hafif şişkinlik, kasıkta baskı hissi veya hafif kasık ağrısı şeklindedir ve sıradan hazımsızlıkla kolayca karıştırılır. Bazı tümörler hormon üretebildiği için adet düzensizliği, menopoz sonrası kanama veya ağrılı ilişki de ilk işaretler arasında yer alabilir. Yumurtalık kanseri 1. evre belirtileri bu kadar silik olduğundan, rutin jinekolojik muayene ve ultrasonda rastlantısal olarak saptanan kitleler erken tanının en önemli kaynağıdır.
Yumurtalık Kanseri Neden Olur?
Kesin neden tam olarak bilinmemekle birlikte hücrelerin DNA’sında biriken mutasyonların (genetik yapıdaki kalıcı değişiklikler) kontrolsüz büyümeyi tetiklediği kabul edilir. Bu değişikliklerin bir kısmı aileden kalıtsal olarak aktarılırken çoğu yaşam boyunca kendiliğinden ortaya çıkar. Teorilerden biri, her yumurtlamada yumurtalık yüzeyinde oluşan küçük hasarın ve onarım sürecinin hücre hatası riskini artırdığını öne sürer. Bu nedenle ömür boyu yumurtlama sayısını artıran durumlar riski yükseltirken gebelik, emzirme ve doğum kontrol hapı kullanımı gibi yumurtlamayı baskılayan durumlar riski azaltır. Fallop tüplerinden yumurtalığa taşınan anormal hücreler de önemli bir başlangıç noktası olarak görülür.
Yumurtalık Kanseri Risk Faktörleri Nelerdir?
Risk faktörleri, hastalığa yakalanma olasılığını artıran ancak tek başına kanser gelişeceği anlamına gelmeyen özelliklerdir. Yumurtalık kanseri neden olur sorusunu bireysel düzeyde anlamak için bu faktörlerin bilinmesi önemlidir. Başlıcaları şöyle sıralanabilir:
- 50 yaş üstü ve menopoz sonrası dönem
- BRCA1 ve BRCA2 gen mutasyonları (meme ve yumurtalık kanseri riskini artıran kalıtsal gen değişiklikleri) ile Lynch sendromu
- Ailede meme, yumurtalık veya kalın bağırsak kanseri öyküsü
- Hiç doğum yapmamış olmak, erken yaşta adet görmek ve geç menopoz
- Endometriozis (rahim iç zarının rahim dışında yerleşmesi)
- Uzun süreli hormon replasman tedavisi, obezite ve sigara
BRCA1 mutasyonu taşıyan kadınlarda yaşam boyu risk yaklaşık yüzde 40’a, BRCA2 taşıyıcılarında ise yüzde 15 ile 20’ye kadar çıkabilir. Bu oran genel toplumda yüzde 1 ile 2 civarındadır. Ailesinde birden fazla kanser vakası bulunan kadınlara genetik danışmanlık önerilir.
Yumurtalık Kanseri Nasıl Teşhis Edilir?
Yumurtalık kanseri tanısı ayrıntılı öykü ve jinekolojik muayeneyle başlar. Ardından transvajinal ultrason (vajina yoluyla yapılan ultrason) ile kitlenin boyutu, yapısı ve kistik ya da solid (katı dokudan oluşan) özellikleri değerlendirilir. Kan testlerinde ise CA-125 (yumurtalık kanserinde sıklıkla yükselen tümör belirteci) ve HE4 düzeylerine bakılır. CA-125 endometriozis, myom ve adet dönemi gibi iyi huylu durumlarda da yükselebildiğinden tek başına tanı koydurmaz. Hastalığın yayılımını görmek için bilgisayarlı tomografi, MR veya PET-BT kullanılır. Kesin tanı ameliyatla alınan dokunun patolojik incelemesiyle konur ve yumurtalık kanseri evreleri de bu incelemenin sonucunda belirlenir. Yumurtalık kanseri 1. evre belirtileri belirgin olmadığından ve genel toplum için kanıtlanmış bir tarama testi bulunmadığından erken tanı zorlu bir süreçtir. Bu nedenle genetik risk taşıyan kadınlarda ultrason ve CA-125 ile düzenli aralıklarla takip yapılması önerilir.
Yumurtalık Kanseri Evreleri
Yumurtalık kanseri evreleri, FIGO (Uluslararası Jinekoloji ve Obstetrik Federasyonu) sistemine göre tümörün yayılım derecesi dikkate alınarak dört ana grupta sınıflandırılır. Evre, hem tedavi planını hem de 5 yıllık sağkalımı (tanıdan sonra 5 yıl yaşayan hasta oranı) belirleyen en önemli etkendir:
| Evre | Yayılım Durumu | Yaklaşık 5 Yıllık Sağkalım |
| Evre 1 | Bir veya iki yumurtalık ya da tüple sınırlı | Yüzde 90 ve üzeri |
| Evre 2 | Rahim, mesane veya bağırsak gibi pelvis içi organlara yayılım | Yüzde 70 civarı |
| Evre 3 | Karın zarı veya karın içi lenf bezlerine yayılım | Yüzde 40 civarı |
| Evre 4 | Karaciğer, akciğer gibi uzak organlara yayılım | Yüzde 20 civarı |
Bu oranlar, yumurtalık kanseri öldürür mü sorusunun yanıtının büyük ölçüde evreye bağlı olduğunu gösterir. Yumurtalık kanseri 1. evre belirtileri fark edilip hastalık bu dönemde yakalandığında kadınların büyük çoğunluğu tam iyileşme sağlar.
Yumurtalık Kanseri Tedavisi Nasıl Yapılır?
Yumurtalık kanseri tedavisi genellikle cerrahi ile kemoterapinin (kanser hücrelerini öldüren ilaç tedavisi) birlikte uygulanmasına dayanır. Standart yaklaşımda yumurtalık kanseri ameliyatı ile mümkün olan tüm tümör dokusu çıkarılır, ardından karboplatin ve paklitaksel içeren kemoterapi verilir. Yaygın hastalıkta ise neoadjuvan kemoterapi (tümörü küçültmek için ameliyattan önce verilen ilaç tedavisi) tercih edilebilir. BRCA mutasyonu veya HRD (DNA onarım eksikliği) taşıyan hastalarda PARP inhibitörleri (kanser hücrelerinin DNA onarımını engelleyen hedefe yönelik ilaçlar) idame tedavisinde kullanılır ve nüks riskini belirgin biçimde azaltır. Bevasizumab gibi damar oluşumunu baskılayan ilaçlar da seçilmiş hastalarda tedaviye eklenir. Yumurtalık kanseri öldürür mü sorusuna verilen yanıtın son yıllarda olumlu yönde değişmesinin önemli nedenlerinden biri bu yeni ilaçlardır. Erken evrede tanı alan ve çocuk sahibi olmak isteyen genç kadınlarda yalnızca etkilenen yumurtalığın alındığı doğurganlığı koruyucu cerrahi uygulanabilir ve tedavi öncesinde yumurta dondurma seçeneği değerlendirilebilir. Planlamanın jinekolojik onkoloji (kadın üreme organı kanserleri uzmanlığı) ekibi tarafından yapılması başarı oranını artırır.
Yumurtalık Kanseri Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Yumurtalık kanseri ameliyatı çoğunlukla karın ön duvarından yapılan dikey bir kesiyle, yani laparotomi (açık karın ameliyatı) yöntemiyle gerçekleştirilir. Standart işlemde histerektomi ile rahim ve rahim ağzı, her iki yumurtalık ve tüpler, omentum (bağırsakları örten yağlı zar) ile şüpheli lenf bezleri çıkarılır ve karın zarından çok sayıda biyopsi alınır. Bu girişimin amacı sitoredüksiyon (gözle görülen tüm tümör dokusunun temizlenmesi) sağlamaktır, çünkü geride tümör bırakılmaması yaşam süresini doğrudan uzatır. Erken evre ve seçilmiş hastalarda yumurtalık kanseri ameliyatı laparoskopi (kamera eşliğinde kapalı yöntemle yapılan cerrahi) ile de yapılabilir. Hastanede kalış süresi genellikle 5 ila 7 gün, tam iyileşme ise 4 ila 6 hafta sürer.
Yumurtalık Kanseri Öldürür mü?
Yumurtalık kanseri tedavi edilmediğinde ya da ileri evrede yakalandığında hayati risk taşır ve kadınlarda kanserden ölüm nedenleri arasında üst sıralarda yer alır. Ancak sonuç, yumurtalık kanseri evreleri içinde hastalığın hangi aşamada saptandığına, tümörün tipine ve cerrahinin başarısına büyük ölçüde bağlıdır. Erken evrede tanı alan hastaların çoğu tamamen iyileşir. İleri evre hastalıkta bile modern cerrahi, kemoterapi ve hedefe yönelik ilaçlarla yaşam süresi ve kalitesi belirgin biçimde artırılabilmektedir. Germ hücreli tümörler gibi bazı türler genç yaşta görülmesine rağmen tedaviye çok iyi yanıt verir. Yumurtalık kanseri tedavisi tamamlandıktan sonra nüks riskine karşı ilk 2 yıl boyunca her 3 ila 4 ayda bir kontrol önerilir.
Rahim ve Yumurtalık Kanseri Belirtileri Arasındaki Farklar
Rahim ve yumurtalık kanseri belirtileri arasındaki en belirgin fark, anormal vajinal kanamanın taşıdığı önemdir. Rahim iç zarından gelişen endometriyum kanseri çoğunlukla menopoz sonrası kanama veya adet dışı kanamayla erken dönemde kendini gösterir. Yumurtalık kanserinde ise şikâyetler daha çok karın şişliği, çabuk doyma ve idrar sıklığı gibi sindirim ve idrar sistemine ait bulgularla sinsi şekilde başlar. Temel farklar şöyle özetlenebilir:
| Özellik | Rahim (Endometriyum) Kanseri | Yumurtalık Kanseri |
| En sık ilk şikâyet | Anormal vajinal kanama | Karın şişliği ve çabuk doyma |
| Tanı zamanı | Çoğunlukla erken evre | Çoğunlukla ileri evre |
| Tanıda ilk adım | Ultrason ve endometriyal biyopsi | Ultrason ve CA-125 |
| Tarama imkânı | Kanama takibiyle erken fark edilir | Etkin tarama testi yoktur |
Rahim ağzı kanserinde ise ilişki sonrası kanama ve kötü kokulu akıntı öne çıkar ve bu kanser türü büyük ölçüde HPV enfeksiyonu ile ilişkilidir. Rahim ve yumurtalık kanseri belirtileri zaman zaman birbirine benzeyebildiğinden yeni başlayan her pelvik şikâyette ayrıntılı muayene gerekir.
Yumurtalık Kanserinden Korunmak Mümkün mü?
Hastalığı tamamen önlemek mümkün olmasa da riski önemli ölçüde azaltan yöntemler bulunmaktadır. En az 5 yıl doğum kontrol hapı kullanımı riski yaklaşık yarı yarıya düşürür, gebelik ve emzirme de koruyucu etki gösterir. Yumurtalık kanseri neden olur sorusuna ilişkin bilgiler arttıkça tüp ligasyonu ve başka bir nedenle ameliyat olan kadınlarda tüplerin alınması koruyucu seçenekler olarak öne çıkmıştır. BRCA mutasyonu taşıyan kadınlarda çocuk sahibi olma planı tamamlandıktan sonra 35 ila 45 yaşları arasında yumurtalık ve tüplerin koruyucu amaçla alınması önerilir. Sağlıklı kilonun korunması, sigaradan uzak durulması ve yılda bir yapılan jinekolojik muayene de erken tanı şansını artırır. Yumurtalık kanseri öldürür mü kaygısını azaltmanın en etkili yolu, şikâyetleri erken fark edip zaman kaybetmeden hekime başvurmaktır. Kliniğimizde jinekolojik kanser taramaları ve kadın sağlığı muayenelerinin yanı sıra gebelik takibi, infertilite ve Antalya kürtaj gibi pek çok alanda hizmet verilmektedir. Risk grubundaki kadınlar için kişiye özel takip programı oluşturulur.
