Tr
Bartholin kisti, vajina girişinde şişlik, hassasiyet ve ağrıya neden olabilen, Bartholin bezlerinin kanalının tıkanması sonucu oluşan bir sağlık sorunudur. Bartholin kisti belirtileri, nedenleri ve tedavi yöntemleri kistin boyutuna ve enfeksiyon gelişip gelişmediğine göre değişebilir. Bu yazıda Bartholin kistinin nasıl oluştuğunu, hangi belirtilerle ortaya çıktığını, evde uygulanabilecek yöntemleri ve tıbbi tedavi seçeneklerini ele alıyoruz. Ayrıca gebelik döneminde Bartholin kistinin ne anlama geldiğini de açıklıyoruz.
İçindekiler 12
- Bartholin Bezi Nedir, Nerede Bulunur?
- Bartholin Kisti Neden Olur?
- Bartholin Kisti Belirtileri Nelerdir?
- Bartholin Kisti Görüntüsü Nasıldır?
- Bartholin Kisti Kendiliğinden Geçer mi?
- Bartholin Kisti Evde Nasıl Geçer?
- Bartholin Kisti Evde Patlatılır mı?
- Bartholin Kisti Tedavisi Nasıl Yapılır?
- Bartholin Kisti Ameliyatı Nasıl Yapılır?
- Bartholin Kisti Kansere Dönüşür mü?
- Hamilelikte Bartholin Kisti Tehlikeli mi?
- Bartholin Kisti İçin Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Bartholin Bezi Nedir, Nerede Bulunur?
Bartholin bezleri, vajina girişinin saat 4 ve 8 hizasında, labia minora (iç dudaklar) arkasında yerleşen bezelye büyüklüğünde iki yapıdır. Normal boyuttayken elle hissedilmezler ve ancak büyüdüklerinde fark edilirler. Görevleri, ince kanallar aracılığıyla vulvaya (dış genital bölge) kayganlaştırıcı mukus (bezlerin ürettiği koyu kıvamlı salgı) iletmektir. Bartholin kisti nedir sorusunun yanıtı da bu kanalların işleyişiyle doğrudan bağlantılıdır. Salgı dışarı akamadığında bezin içinde birikir ve kanal genişleyerek kese hâline gelir. Bu nedenle bartholin kisti neden olur sorusunu anlamanın ilk adımı, bezin ve kanalının sağlıklı durumda nasıl çalıştığını bilmektir.
Bartholin Kisti Neden Olur?
Kistin temel nedeni bez kanalının ağzının tıkanmasıdır. Tıkanıklık ödem (dokuda sıvı birikmesine bağlı şişlik), koyulaşmış mukus, bölgeye yönelik travma veya daha önce yapılmış cerrahi işlemler sonrası gelişen skar dokusu (iyileşme sırasında oluşan sert doku) nedeniyle ortaya çıkabilir. Çoğu vakada ise belirgin bir tetikleyici saptanamaz. Kanalda biriken sıvı enfekte olursa kist kısa sürede abseye (iltihaplı irin birikimi) dönüşür. Enfeksiyonlardan çoğunlukla E. coli gibi bağırsak kaynaklı bakteriler sorumludur, bazı vakalarda ise gonore ve klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar rol oynar. Bu tablo en sık 20 ile 30 yaş arasındaki, cinsel olarak aktif kadınlarda görülür.
Bartholin Kisti Belirtileri Nelerdir?
Küçük bir Bartholin kisti çoğu zaman hiçbir şikâyete yol açmaz ve rutin jinekolojik muayenede rastlantısal olarak saptanır. Kist büyüdükçe ya da enfekte oldukça yakınmalar belirginleşir. Bartholin kisti neden olur sorusu kadar şikâyetlerin hangi aşamada başladığı da tedavi planını doğrudan etkiler. Sık karşılaşılan bulgular şunlardır:
- Vajina girişinin bir yanında ağrısız, yumuşak ve yuvarlak şişlik
- Oturma, yürüme veya bisiklete binme sırasında baskı hissi
- Disparoni (cinsel ilişki sırasında hissedilen ağrı)
- Abse gelişirse zonklayıcı ağrı, kızarıklık, ısı artışı ve ateş
Ağrı, kızarıklık ve ateşin bir arada görülmesi enfeksiyonun başladığına işaret eder. Bartholin kisti belirtileri bu aşamaya ulaştığında şişlik birkaç gün içinde ceviz büyüklüğüne erişebilir ve oturmak dahi zorlaşır. Sert, ağrısız ve büyümeye devam eden kitleler ise bartholin kisti kanseri belirtileri açısından ayrıca değerlendirilir.
Bartholin Kisti Görüntüsü Nasıldır?
Bartholin kisti görüntüsü genellikle vajina girişinin alt kısmında, tek taraflı, yuvarlak ve deri renginde bir kabarıklık şeklindedir. Boyutu bezelye tanesinden ceviz büyüklüğüne kadar değişebilir ve dokunulduğunda yumuşak, hareketli bir kıvam hissedilir. Kist çoğunlukla labia majoranın (büyük dudaklar) alt bölümünde asimetrik bir görünüm oluşturur. Abse geliştiğinde şişliğin üzerindeki deri kızarır, gerginleşir ve ısınır. Bartholin kisti görüntüsü genital siğil veya farklı yumuşak doku oluşumlarıyla karışabileceğinden internetteki fotoğraflara bakarak kendi kendine tanı koymak yanıltıcı olur. Bartholin kisti nedir ve hangi bulgularla ayırt edilir sorularının kesin yanıtı ancak muayeneyle verilir.
Bartholin Kisti Kendiliğinden Geçer mi?
Ağrı yapmayan küçük bir Bartholin kisti, kanal ağzı yeniden açıldığında birkaç hafta içinde fark edilmeden küçülebilir. Bu nedenle belirti vermeyen kistlerde çoğunlukla yalnızca izlem önerilir ve özel bir müdahaleye ihtiyaç duyulmaz. Ancak kistin nüks etmesi (aynı yerde yeniden ortaya çıkması) oldukça yaygındır. Enfekte olmuş bir kistin ya da abseli bir şişliğin tedavisiz düzelmesi ise beklenmemelidir. Bazı abseler kendiliğinden açılıp boşalsa da bartholin kisti neden olur sorusunun yanıtı olan kanal tıkanıklığı sürdükçe şişlik aynı noktada yeniden gelişir. Bartholin kisti evde tedavisi ile kalıcı sonuç alınıp alınamayacağı da kistin bu iki türden hangisine girdiğine bağlıdır.
Bartholin Kisti Evde Nasıl Geçer?
Bartholin kisti evde tedavisi denildiğinde en etkili yöntem oturma banyosudur (sitz banyosu, kalça hizasına kadar ılık suya oturma). Günde 3 ila 4 kez, 10 ila 15 dakika uygulanan ılık su kanal ağzını yumuşatır ve biriken sıvının doğal yoldan boşalmasına yardımcı olur. Birkaç gün düzenli sürdürüldüğünde küçük kistlerde belirgin rahatlama sağlanabilir. Bölgeye ılık kompres uygulamak, pamuklu iç çamaşırı tercih etmek ve dar kıyafetlerden kaçınmak sürtünmeyi azaltarak konforu artırır. Bartholin kisti kendiliğinden geçer mi diye bekleyen kadınlarda bu önlemler küçülmeyi hızlandırabilir, fakat 2 ila 3 gün içinde şikâyetler gerilemiyorsa beklemeyi uzatmak doğru değildir. Bartholin kisti evde nasıl patlatılır sorusuyla araştırma yapanların bilmesi gereken nokta, ılık uygulamaların amacının kisti zorla açmak değil doğal boşalmayı desteklemek olduğudur. Ağrı kesiciler de geçici rahatlama sağlar ama altta yatan tıkanıklığı ortadan kaldırmaz.
Bartholin Kisti Evde Patlatılır mı?
Bartholin kistinin iğne, jilet veya sıkma yoluyla evde açılması kesinlikle önerilmez. Steril olmayan koşullarda yapılan bu girişim bakterilerin derin dokulara ilerlemesine, selülit (deri altı dokunun yaygın enfeksiyonu) gelişmesine ve kalıcı skar oluşmasına yol açabilir. Bölgedeki zengin damar ağı nedeniyle beklenmedik kanamalar da görülebilir. Evde boşaltılan kistlerde kanal ağzı açık kalmadığından sıvı kısa sürede yeniden birikir ve şişlik çoğu zaman daha büyük, daha ağrılı biçimde geri döner. Bartholin kisti kendiliğinden geçer mi sorusunun yanıtını beklemeden kisti açmaya çalışmak bu riskleri artırır. Güvenli bir bartholin kisti evde tedavisi ılık oturma banyosu ve hijyenle sınırlıdır, drenaj (biriken sıvının kontrollü olarak boşaltılması) ise klinik ortamda yapılmalıdır.
Bartholin Kisti Tedavisi Nasıl Yapılır?
Bartholin kisti tedavisi kistin boyutuna, ağrı durumuna, enfeksiyon varlığına ve daha önce tekrarlayıp tekrarlamadığına göre planlanır. Bartholin kisti belirtileri göstermeyen küçük kistlerde izlem yeterli olurken ağrılı ya da büyüyen kistlerde müdahale gündeme gelir. Bartholin kisti evde nasıl patlatılır diye çözüm arayan hastalar için de en güvenli yol, sıvının klinik ortamda boşaltılmasıdır. Başlıca yöntemler aşağıda özetlenmiştir:
| Yöntem | Tercih Edildiği Durum |
| Oturma banyosu ve izlem | Küçük, ağrısız ve enfeksiyonsuz kistler |
| Antibiyotik tedavisi | Abse, yaygın enfeksiyon veya cinsel yolla bulaşan enfeksiyon şüphesi |
| Word kateteri (kist içine yerleştirilen, ucu balonlu ince tüp) | İlk kez gelişen kist veya abse, 4 ila 6 hafta yerinde kalır |
| Marsupializasyon | Tekrarlayan kistler |
| Bez eksizyonu (bezin tamamen çıkarılması) | Diğer yöntemlere yanıt vermeyen vakalar |
Antibiyotikler tek başına çoğu zaman yeterli olmaz ve genellikle drenajla birlikte kullanılır. Word kateteri lokal anestezi (yalnızca işlem bölgesinin uyuşturulması) altında muayenehane koşullarında uygulanabildiğinden birçok hastada bartholin kisti ameliyatı gerekmeden kalıcı sonuç alınmasını sağlar.
Bartholin Kisti Ameliyatı Nasıl Yapılır?
Bartholin kisti ameliyatı denildiğinde en sık uygulanan yöntem marsupializasyondur (kist duvarının kenarlarının deriye dikilerek kalıcı bir açıklık oluşturulması). Kist üzerine küçük bir kesi yapılır, içindeki sıvı boşaltılır ve kesi kenarları dikilerek yeni bir kanal ağzı oluşturulur. İşlem genellikle lokal ya da kısa süreli genel anestezi altında 15 ila 20 dakikada tamamlanır. Tekrarlayan ve diğer yöntemlere yanıt vermeyen durumlarda bezin tamamen çıkarıldığı eksizyon ameliyatı tercih edilir. Çıkarılan doku patolojik incelemeye gönderildiği için bartholin kisti kanseri belirtileri olup olmadığı da kesin olarak değerlendirilir. Bartholin kisti ameliyatı sonrasında birkaç gün oturma banyosu önerilir, cinsel ilişki için ise genellikle 3 ila 4 hafta beklenir.
Bartholin Kisti Kansere Dönüşür mü?
Bartholin kistlerinin büyük çoğunluğu iyi huyludur ve kansere dönüşmez. Bartholin bezi kanseri tüm vulva kanserlerinin yalnızca yüzde 2 ila 7’sini oluşturan nadir bir hastalıktır ve çoğunlukla adenokarsinom (bez dokusundan köken alan kanser) ya da skuamöz hücreli karsinom (yüzey hücrelerinden gelişen kanser) tipindedir. Risk özellikle 40 yaş üzerindeki kadınlarda artar. Bartholin kisti kanseri belirtileri arasında sert ve kenarları düzensiz kitle, tedaviye rağmen küçülmeyen şişlik, kanama ve kasıkta büyümüş lenf bezleri sayılabilir. Böyle bir kitle sıradan bartholin kisti görüntüsü ile karıştırılabilir. Bu nedenle 40 yaş üzerinde ilk kez ortaya çıkan veya tekrar eden kistlerde bartholin kisti tedavisi sırasında biyopsi (dokudan örnek alınarak mikroskop altında incelenmesi) yapılması önerilir.
Hamilelikte Bartholin Kisti Tehlikeli mi?
Hamilelikte bartholin kisti çoğu zaman anne ve bebek için doğrudan bir tehlike oluşturmaz. Gebelikte artan kan akımı ve salgılar nedeniyle var olan küçük bir kist belirginleşebilir, ancak ağrısız kistlerde genellikle doğuma kadar izlem yeterlidir. Kistin varlığı tek başına vajinal doğuma engel teşkil etmez. Hamilelikte bartholin kisti abseye dönüşürse tedavi ertelenmemelidir. Gebelikte güvenle kullanılabilen antibiyotikler ve lokal anestezi ile yapılan drenaj ya da Word kateteri bu dönemde de uygulanabilir. Bağışıklıktaki değişiklikler enfeksiyon riskini artırabileceğinden bartholin kisti evde nasıl patlatılır gibi arayışlardan özellikle uzak durulmalı, gebelikte rutin testler kapsamındaki enfeksiyon taramaları aksatılmamalıdır.
Bartholin Kisti İçin Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Bartholin kisti kendiliğinden geçer mi diye beklemek yalnızca küçük ve ağrısız kistlerde uygundur. Ağrı, kızarıklık veya ateşle seyreden şişlikler, bartholin kisti evde tedavisi ile 2 ila 3 gün içinde düzelmeyen şikâyetler ve tekrarlayan kistler muayene gerektirir. 40 yaş üstünde ilk kez fark edilen her kitle de bartholin kisti kanseri belirtileri açısından mutlaka incelenmelidir. Hamilelikte bartholin kisti fark eden kadınların bu durumu ilk gebelik muayenesi veya rutin kontroller sırasında hekimine bildirmesi önemlidir. Muayenede bartholin kisti nedir, abse var mı ve hangi yöntem uygundur gibi sorular birlikte yanıtlanır. Bartholin kisti evde nasıl patlatılır sorusuna yanıt aramak yerine hekime başvurmak hem enfeksiyon hem de nüks riskini azaltır. Kliniğimizde bartholin kisti tedavisi, Word kateteri uygulaması ve marsupializasyon gibi işlemlerin yanı sıra Antalya kürtaj, gebelik takibi ve kadın sağlığı alanında kapsamlı hizmet verilmektedir. Uygun yöntem, muayene ve gerekli tetkiklerin ardından kişiye özel olarak belirlenir.
